– Czyli typ szko\u0142y ma znaczenie?<\/p>\n\n\n\n
– Tak. Najlepiej, je\u015bli jest to szko\u0142a mniejsza i dzieci s\u0105 przemieszane, je\u015bli chodzi o zarobki rodzic\u00f3w\u2026 Wtedy jest wi\u0119ksze zainteresowanie, poniewa\u017c w takiej prywatnej szkole, zblazowanej[1]<\/strong><\/a><\/em>\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n – To jest zerowe zainteresowanie?<\/p>\n\n\n\n – Znaczy nie. Zerowe, mo\u017ce nie, ale minimalne.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Z rozmowy wynika\u0142o, i\u017c znacznie gorzej panu Bart\u0142omiejowi pracowa\u0142o si\u0119 w\u015br\u00f3d os\u00f3b znudzonych, zniesmaczonych, kt\u00f3re wielu rzeczy mia\u0142o ju\u017c po prostu do\u015b\u0107. Ja by\u0142am organizatork\u0105 warsztat\u00f3w w jednej ze szk\u00f3\u0142 i temat haftu w pierwszej chwili w og\u00f3le nie spotka\u0142 si\u0119 z zainteresowaniem uczni\u00f3w, a przyznam, \u017ce sama, b\u0119d\u0105c Rzeszowiank\u0105, w og\u00f3le nie mia\u0142am o nim poj\u0119cia. Nie mia\u0142am poj\u0119cia o hafcie, ani nawet nie przypuszcza\u0142am, \u017ce istnia\u0142 kiedykolwiek haft rzeszowski. Nic dziwnego, haft w og\u00f3le mnie nie interesowa\u0142. Jednak z drugiej strony, tej technicznej, by\u0142 on i jest prosty. Ig\u0142a i nitka nie s\u0105 narz\u0119dziami skomplikowanymi, co wi\u0119cej, by\u0142y znane od lat i kiedy\u015b powszechnie znajdowa\u0142y si\u0119 w domach. Drug\u0105 spraw\u0105 by\u0142o to, \u017ce te narz\u0119dzia s\u0105 tanie \u2013 ta\u0144sze ni\u017c jakakolwiek inna, chocia\u017cby cyfrowa technologia, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o aspekcie ekologicznym czy zdrowotnym. Ig\u0142\u0105 mo\u017cna pracowa\u0107 wiele razy, jest ma\u0142a i nie powodowa\u0142a problem\u00f3w z koncentracj\u0105, tak jak czyni\u0142y to wszechobecne w szko\u0142ach ekrany.<\/p>\n\n\n\n – Zale\u017cy, co chcesz osi\u0105gn\u0105\u0107, bo z ma\u0142ymi dzie\u0107mi nie pracowa\u0142em ig\u0142\u0105 (wiek przedszkolny). Je\u015bli chodzi o klasy I-III\u2026 W pracy z takimi dzie\u0107mi harf by\u0142 \u017ar\u00f3d\u0142em wzoru, nie by\u0142 on celem. Natomiast ze starsz\u0105 m\u0142odzie\u017c\u0105, klasy IV-VIII, to tak.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Pan Bart\u0142omiej w przesz\u0142o\u015bci pracowa\u0142 tak\u017ce jako terapeuta zaj\u0119ciowy w Domu Pomocy Spo\u0142ecznej i wykorzystywa\u0142 r\u00f3\u017cne techniki. Haft by\u0142 jednak zawsze jego najwi\u0119kszym, osobistym zainteresowaniem i powiedzia\u0142 mi, \u017ce gdyby m\u00f3g\u0142, to zajmowa\u0142by si\u0119 tylko nim i istotnie przeszed\u0142 wiele moment\u00f3w w \u017cyciu, w kt\u00f3rych m\u00f3g\u0142 skupi\u0107 si\u0119 tylko na haftowaniu.<\/p>\n\n\n\n Do\u015bwiadczenie jego by\u0142o r\u00f3\u017cne od mojego. On \u2013 m\u0119\u017cczyzna \u2013 hafciarz. Ja – kobieta, niemaj\u0105ca poj\u0119cia o \u015bciegach i pracach r\u0119cznych, niegdy\u015b typowych dla kobiet.<\/p>\n\n\n\n – A gdzie pracowa\u0142o si\u0119 najgorzej, je\u015bli chodzi o warsztaty haftu?<\/p>\n\n\n\n – Najgorzej to jest w si\u00f3dmej klasie, \u00f3smej. To s\u0105 dzieci, kt\u00f3re przechodz\u0105 sw\u00f3j okres buntu i one nie… Tutaj wa\u017cny jest wp\u0142yw nauczyciela, nie m\u00f3j, tylko nauczyciela. Mia\u0142em zaj\u0119cia takie grupowe dla szk\u00f3\u0142 i wa\u017cne by\u0142o, jacy nauczyciele byli ze szko\u0142y jako wspomagaj\u0105cy przy tych zaj\u0119ciach grupowych.<\/strong><\/p>\n\n\n\n – Jak nauczyciel potrafi zapanowa\u0107 nad grup\u0105 to jest lepiej?<\/p>\n\n\n\n – Jak ma wp\u0142yw na nich, \u017ce potrafi ich zmotywowa\u0107 do pracy, bo wiesz, moja osoba sama w sobie ich nie mobilizuje do tego, \u017ceby spr\u00f3bowa\u0107.<\/strong><\/p>\n\n\n\n – A w ostatnim czasie coraz wi\u0119cej masz grup szkolnych, czy mo\u017ce coraz wi\u0119cej jest grup senior\u00f3w? Czy s\u0105 to grupy prywatne? Widzia\u0142am was tutaj ostatnio z du\u017c\u0105 grup\u0105 starszych os\u00f3b, zaobserwowa\u0142am, \u017ce podczas waszej pracy panowa\u0142a \u015bwietna, bardzo serdeczna atmosfera.<\/p>\n\n\n\n – Znaczy powiem ci tak, seniorzy, tak. Ja po szko\u0142ach nie prowadz\u0119 warsztat\u00f3w, prowadzi\u0142em je okazjonalnie, na zaproszenie, takie, jak wtedy twoje. Mia\u0142em taki pomys\u0142, \u017ceby prowadzi\u0107 warsztaty w szko\u0142ach, ale odk\u0105d wprowadzili \u201eKamilkowe\u201d no to jest\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n – Przepraszam, co wprowadzili?<\/p>\n\n\n\n – \u201eKamilkowe\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n – Co to jest?<\/p>\n\n\n\n – Jak wprowadzili ustaw\u0119 o ochronie dzieci, no wiesz, po \u015bmierci tego ch\u0142opca, Kamilka, to wprowadzili jeszcze taki wym\u00f3g, \u017ce ty musisz mie\u0107 za\u015bwiadczenie z s\u0105du, \u017ce jeste\u015b niekaralny, je\u015bli chodzi o przest\u0119pstwa wobec dzieci. I to jest tak, \u017ce z tym jest du\u017cy k\u0142opot. Musisz za to zap\u0142aci\u0107, musisz na to czeka\u0107, bo to nie jest tak, \u017ce s\u0105d ci wyda to \u201eod r\u0119ki\u201d, musisz czeka\u0107 trzy tygodnie, zap\u0142aci\u0107 30 z\u0142otych i musisz si\u0119 przede wszystkim wybra\u0107 za tym do s\u0105du i to jest wa\u017cne w dniu wydania, czyli tak na prawd\u0119 wa\u017cne jeden dzie\u0144. Je\u015bli chodzi o nauczycieli, to szko\u0142y przyj\u0119\u0142y sobie zasad\u0119, \u017ce musisz przynie\u015b\u0107 to do 1 wrze\u015bnia i to jest wa\u017cne ca\u0142y rok, ale tak jak ja, osoba z zewn\u0105trz, to ja bym musia\u0142 taki papierek przynosi\u0107 ka\u017cdorazowo. Pr\u00f3cz tego, wiesz, ju\u017c niekt\u00f3re szko\u0142y nie przyjmuj\u0105 kopii. Musisz da\u0107 orygina\u0142 i wiesz, jak ju\u017c dasz orygina\u0142, to tracisz orygina\u0142 i wtedy jakby\u015b chcia\u0142a i\u015b\u0107 do nast\u0119pnej szko\u0142y nast\u0119pnego dnia, to ju\u017c tracisz orygina\u0142. Czyli musisz mie\u0107 tak\u2026 Jednego dnia z\u0142o\u017cy\u0107 papier o wydanie i musisz trzy tygodnie wcze\u015bniej z\u0142o\u017cy\u0107 papier do s\u0105du, a kolejnego dnia\u2026.<\/strong><\/p>\n\n\n\n – A co mi powiesz o poziomie zainteresowania tematem haftu, umiej\u0119tno\u015bciach uczni\u00f3w i motywacj\u0105.<\/p>\n\n\n\n – Jak prowadzi\u0142em warsztaty, gdzie by\u0142o ko\u0142o hafciarskie<\/em> to tam by\u0142o lepiej z tymi pracami technicznymi i z t\u0105 motoryka u dzieci, ale og\u00f3lnie wszyscy zauwa\u017caj\u0105, wszystkie osoby z kt\u00f3rymi rozmawiam, zauwa\u017caj\u0105 znacz\u0105ce pogorszenie.<\/strong><\/p>\n\n\n\n – A r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy szko\u0142ami? Na wsiach jest lepiej? Czy jest lepiej w\u015br\u00f3d dzieci, kt\u00f3re chodzi\u0142y wcze\u015bniej do przedszkoli?<\/p>\n\n\n\n – Trudno mi jest ocenia\u0107, bo nie mam informacji na temat dzieci, ja przychodz\u0119 na warsztaty, ja dostaj\u0119 klas\u0119 pierwsz\u0105, drug\u0105, trzeci\u0105 i dla mnie to jest jedna grupa.<\/strong><\/p>\n\n\n\n – Jedna grupa, dzieci\u2026 Gdzie ci si\u0119 najgorzej pracowa\u0142o?<\/p>\n\n\n\n – W najbardziej zblazowanej<\/em> szkole.<\/strong><\/p>\n\n\n\n – By\u0142a bardziej zblazowana<\/em> szko\u0142a, ni\u017c ta, do kt\u00f3rej ja ci\u0119 zaprosi\u0142am?<\/p>\n\n\n\n – A to by\u0142a ta, gdzie ch\u0142opak powiedzia\u0142, \u017ce woli i\u015b\u0107 na polski ni\u017c na zaj\u0119cia z haftowania?<\/strong><\/p>\n\n\n\n – Pewno tak, ale wiesz wielu wybra\u0142o tam ciebie, a nie posz\u0142o na przyk\u0142ad na informatyk\u0119, a mia\u0142a j\u0105 mie\u0107 w tym czasie klasa VI. Pan od informatyki siedzia\u0142 sam, podobnie jak pan od fizyki. Kto\u015b by powiedzia\u0142, \u017ce informatyka powinna by\u0107 hitem, a nie by\u0142a.<\/p>\n\n\n\n Warsztaty zorganizowane by\u0142y w szkole jednorazowo i uczniowie mogli wybra\u0107 je zamiast regularnych zaj\u0119\u0107. W ka\u017cdym momencie mogli wr\u00f3ci\u0107 do pracowni lekcyjnej. Zdawa\u0142am sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce haft mo\u017ce nie interesowa\u0107 ka\u017cdego, a dyrektorka szko\u0142y podziela\u0142a moje zdanie. Mimo wszystko uczniowie zdecydowali si\u0119 uczestniczy\u0107 w warsztatach. Ma\u0142o tego, wyklarowa\u0142a si\u0119 nawet pewna grupa os\u00f3b, kt\u00f3re by\u0142y tematem szczeg\u00f3lnie zainteresowane, by\u0142y one nawet gotowe zosta\u0107 po lekcjach.<\/p>\n\n\n\n – Powiem ci tak. S\u0105. I dobrze, \u017ce by\u0142y takie osoby, bo to by by\u0142o bez sensu. Jednak najbardziej t\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119 wida\u0107 w si\u00f3dmej i \u00f3smej klasie. Mi z takimi dzie\u0107mi pracowa\u0107 jest najtrudniej, bo co ja mam ich prosi\u0107, b\u0142aga\u0107, \u017ceby zacz\u0119\u0142y\u2026 I to jest niezale\u017cne od p\u0142ci, bo dziewczyny teraz bior\u0105 bardzo du\u017cy przyk\u0142ad z ch\u0142opak\u00f3w.<\/strong><\/p>\n\n\n\n – Ostatnio by\u0142am na konferencji Roberta Tekieli, kt\u00f3ry m\u00f3wi\u0142 o tym, \u017ce najgorzej by\u0142 traktowany przez uczennice tak zwanych post\u0119powych<\/em> szk\u00f3\u0142 w Poznaniu i Wroc\u0142awiu. Ty masz inne spostrze\u017cenia, m\u00f3wisz o agresywnych uczniach, ch\u0142opcach, nie o uczennicach. No i na wsiach.<\/p>\n\n\n\n – Jak ja by\u0142em w szkole podstawowej, to ch\u0142opacy byli osobna grup\u0105, dziewczyny by\u0142y osobn\u0105 grup\u0105 i je\u015bli co\u015b robi\u0142y dziewczyny, ch\u0142opaki mogli powiedzie\u0107 nie<\/em>. Zdanie ch\u0142opak\u00f3w nie wp\u0142ywa\u0142o na zdanie dziewczyn, a zdanie dziewczyn nie wp\u0142ywa\u0142o na zdanie ch\u0142opak\u00f3w, natomiast teraz, oni zachowuj\u0105 si\u0119 bardziej jednolicie jako grupa, natomiast dziewczyny przejmuj\u0105 te zachowania od ch\u0142opak\u00f3w te\u017c\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n – A ch\u0142opcy robi\u0105 si\u0119 bardziej \u201ezniewie\u015bcieli\u201d, zdarza si\u0119?<\/p>\n\n\n\n – Nie. Powiem ci, nie.<\/strong><\/p>\n\n\n\n To \u201enie\u201d by\u0142o bardzo jednoznacznie. Ja jednak mia\u0142am w\u0105tpliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n – Nie?!<\/p>\n\n\n\n – Okres mi\u0119dzy czternastym a siedemnastym rokiem \u017cycia, ten okres buntu, niestety, to jest te\u017c okres fascynacji \u201eKonfederacj\u0105\u201d[2]<\/strong><\/a>. I tymi wszystkimi teoriami, kt\u00f3re oni promuj\u0105. Powiedzmy sobie szczerze, wiesz, my jeste\u015bmy starsi i widzimy wi\u0119kszy obraz, widzimy jak bardzo bezmy\u015blne s\u0105 postulaty tego \u015brodowiska. Natomiast one bardzo dobrze trafiaj\u0105 w ten okres. P\u00f3\u017aniej, po pierwszej klasie szko\u0142y \u015bredniej, nast\u0119puje kolejny cykl i wielu z nich przestaje si\u0119 fascynowa\u0107 \u201eKonfederacj\u0105\u201d, a wiesz w \u201eKonfederacji\u201d jest mocny nacisk na ten\u2026 Wiesz, oni nie m\u00f3wi\u0105, \u017ce s\u0105 homofobami, to oczywiste, \u017ce s\u0105\u2026 Moim osobistym zdaniem, bycie wyborcem \u201eKonfederacji\u201d powinno klasyfikowa\u0107 ci\u0119 jako osobna \u201ejednostka chorobowa\u201d i nawet mam parametry do niego, to jest: brak empatii, brak my\u015blenia matematycznego, zaburzenia akceptacji orientacji seksualnej i brak figury ojca w \u017cyciu, mimo, i\u017c mo\u017ce ten ojciec by\u0107 fizycznie, ale\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n W tym momencie to ja zacz\u0119\u0142am nieco polemizowa\u0107, mimo i\u017c rozm\u00f3wca temat porusza\u0142 w spos\u00f3b humorystyczny. Brak figury ojca w \u017cyciu by\u0142 cz\u0119sty nie tylko w przypadku ch\u0142opak\u00f3w, ale tak\u017ce dziewczyn. Przyczyni\u0142o si\u0119 do tego wiele zmian spo\u0142ecznych. Ma\u0142o tego, skoro ludzie wychowywali si\u0119 bez ojc\u00f3w, zastanawia\u0142am si\u0119, czy mo\u017ce przypadkiem mojemu rozm\u00f3wcy nie chodzi\u0142o o Boga Ojca i rezygnacj\u0119 z Jego opieki? Nawi\u0105za\u0142am wi\u0119c do poszukiwa\u0144 Ojca w Ko\u015bcio\u0142ach i powiedzia\u0142am co\u015b z rodzaju tego, \u017ce wiele os\u00f3b w zwi\u0105zku z kryzysem to\u017csamo\u015bci znalaz\u0142o wsparcie podczas nabo\u017ce\u0144stw.<\/p>\n\n\n\n – Mo\u017ce i Ko\u015bci\u00f3\u0142 ma rzeczy do zaoferowania, ale kadry ma tak s\u0142abe, wiesz\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n – No tak, ale ksi\u0119\u017ca te\u017c s\u0105 po prostu lud\u017ami, mo\u017ce nawet nie poznali Boga\u2026<\/p>\n\n\n\n Nast\u0119pne pytanie:<\/p>\n\n\n\n – Dalej prowadzisz warsztaty w Muzeum Etnograficznym? M\u00f3wisz o Polskim Towarzystwie Ludoznawczym. Powiedz mi co\u015b, bo min\u0119\u0142o du\u017co czasu, odk\u0105d ostatnio z tob\u0105 rozmawia\u0142am.<\/p>\n\n\n\n – Znaczy tak, ja prowadz\u0119 zaj\u0119cia.<\/strong><\/p>\n\n\n\n – Jeste\u015b stypendyst\u0105 Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego?<\/p>\n\n\n\n – By\u0142em stypendyst\u0105. Teraz prowadz\u0119 zaj\u0119cia, bo stworzy\u0142a si\u0119 grupa, spotykamy si\u0119 i wiesz… Mam te\u017c osoby z liceum, dziewczyny. Znaczy jedna ju\u017c liceum sko\u0144czy\u0142a, druga wci\u0105\u017c w nim jest, ale mam osoby w r\u00f3\u017cnym wieku. Najstarsz\u0105 pani\u0105 mam w wieku 82 lat. Poza tym z ka\u017cdego przedzia\u0142u wiekowego praktycznie mam osoby. Nie jest ich du\u017co, ale s\u0105 zainteresowane\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n Na chwil\u0119 nast\u0105pi\u0142a przerwa po czym pan Bart\u0142omiej kontynuowa\u0142:<\/p>\n\n\n\n – Natomiast wiesz, to jest tak, jak przychodzi ten okres buntu: si\u00f3dma, \u00f3sma klasa szko\u0142y podstawowej i pierwsza klasa liceum\u2026 Nast\u0119puje takie zerwanie z tradycj\u0105 i cz\u0142owiek chce si\u0119 odr\u00f3\u017cni\u0107 od rodzic\u00f3w, ale te\u017c od dziadk\u00f3w i nast\u0119puje takie, wiesz, zerwanie z tradycj\u0105 w sensie, nie interesuj\u0119 si\u0119 ani r\u0119kodzie\u0142em, ani histori\u0105, etnografi\u0105 niczym takim, s\u0105 koledzy, s\u0105 grupy zainteresowa\u0144 w obr\u0119bie tego, co jest aktualnie w grupach, czy to jest kultura popularna, czy jeszcze co\u015b innego i tak jak w przypadku beta-orbiter\u00f3w[3]<\/strong><\/a><\/em> z \u201eKonfederacji\u201d bycie alf\u0105, chocia\u017c\u2026 Wiesz o co chodzi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n – Tak.<\/p>\n\n\n\n S\u0142ysza\u0142am o Marszach Niepodleg\u0142o\u015bci, protestach, strajkach, jednak dopiero zaczyna\u0142am sobie u\u015bwiadamia\u0107, i\u017c praktycznie nie dostrzega\u0142am w swoim \u015brodowisku takich m\u0119\u017cczyzn, o jakich m\u00f3wi\u0142 m\u00f3j rozm\u00f3wca i przyznam szczerze, \u017ce nawet nie wiedzia\u0142am o jakich dok\u0142adnie m\u0119\u017cczyznach on opowiada\u0142. Nie dostrzega\u0142am ani m\u0119\u017cczyzn \u201esilnych\u201d, ani zniewie\u015bcia\u0142ych. Gdy sprawdzi\u0142am znaczenie s\u0142owa beta-orbiter<\/em>, u\u015bwiadomi\u0142am sobie, \u017ce nie mia\u0142am poj\u0119cia o ich istnieniu, a m\u0119\u017cczy\u017ani tego pokroju wydali mi si\u0119 by\u0107 nawet do\u015b\u0107 niebezpieczni, gdy\u017c uznano ich za posiadaj\u0105cych ukryte cele\u2026<\/p>\n\n\n\n – Bo wiesz, wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u201eKonfederat\u00f3w\u201d, ca\u0142a wi\u0119kszo\u015b\u0107, to s\u0105 osoby nieu\u015bwiadomione, niepogodzone ze swoj\u0105 orientacj\u0105 geja lub biseksualisty, albo s\u0105 to beta-orbiterzy<\/em>, kt\u00f3rzy nie s\u0105 w stanie wyj\u015b\u0107 z tej swojej beta-orbitowo\u015bci<\/em> i by\u0107 warto\u015bciowym partnerem dla kobiet, \u017ce to kobiety b\u0119d\u0105 jego docenia\u0142y, a nie \u017ce on wiesz\u2026 Spycha\u0107 si\u0119 na t\u0105 dalsz\u0105 pozycj\u0119. Zostawmy ich. Chodzi o to, \u017ce od si\u00f3dmej klasy nast\u0119puje zerwanie wi\u0119zi rodzinnych i te\u017c zerwanie z tymi tradycjami. Je\u015bli kto\u015b haftuje w domu, babcia, to jest zainteresowanie tym i to zainteresowanie wraca dopiero po trzydziestce, najcz\u0119\u015bciej wtedy ju\u017c nie ma od kogo si\u0119 cz\u0142owiek uczy\u0107, bo babcia i dziadek ju\u017c nie \u017cyj\u0105, albo s\u0105 w takim wieku, \u017ce nie s\u0105 w stanie tego fizycznie ju\u017c przekaza\u0107.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Nast\u0105pi\u0142a kr\u00f3tka przerwa w wywiadzie, do pokoju wesz\u0142a kierowniczka Muzeum Etnograficznego, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce tego samego dnia w Muzeum by\u0142o spotkania ko\u0142a Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i mia\u0142 si\u0119 odby\u0107 wyb\u00f3r jego w\u0142adz na kolejne cztery lata. Ja w tym miejscu dzi\u0119kuj\u0119 tej pani za pozwolenie na odbycie rozmowy w Muzeum. By\u0142 to poniedzia\u0142ek, dzie\u0144 zamkni\u0119ty dla zwiedzaj\u0105cych. Praca w Muzeum trwa\u0142a jednak nie tylko w standardowych porach. W dzie\u0144 wolny obecna by\u0142a tak\u017ce pani ze sklepiku w poczekalni, cho\u0107 klient\u00f3w wtedy nie mog\u0142a mie\u0107. Wykonywa\u0142a ona inne obowi\u0105zki.<\/p>\n\n\n\n – Czyli tak\u2026 Nast\u0119puje zerwanie z tradycj\u0105, nast\u0119pnie zainteresowanie haftem i rzemios\u0142em wraca w p\u00f3\u017aniejszych latach?<\/p>\n\n\n\n – Tak. Dok\u0142adnie tak. Wracaj\u0105.<\/strong><\/p>\n\n\n\n – Pami\u0119tasz warsztaty organizowane u mnie w szkole oraz te, kt\u00f3re nast\u0105pi\u0142y p\u00f3\u017aniej w Rzeszowskim Inkubatorze Kultury? Osoba, kt\u00f3ra by\u0142a odpowiedzialna za nab\u00f3r uczestnik\u00f3w warsztat\u00f3w dla doros\u0142ych powiedzia\u0142a mi, \u017ce zaraz jak tylko pojawi\u0142a si\u0119 informacja, \u017ce takie warsztaty si\u0119 odb\u0119d\u0105 i chyba ty te\u017c wtedy udost\u0119pnia\u0142e\u015b te posty, w ka\u017cdym razie oni mi powiedzieli, \u017ce zaraz tamt\u0105 rekrutacj\u0119 zamkn\u0119li, bo od razu by\u0142 komplet i nawet lista rezerwowa si\u0119 utworzy\u0142a, a uczestniczki warsztat\u00f3w podczas ich trwania pyta\u0142y o kontynuacj\u0119.<\/p>\n\n\n\n – Tam na tych zaj\u0119ciach by\u0142y te\u017c panie z tego zespo\u0142u z Politechniki.<\/strong><\/p>\n\n\n\n – Ja widz\u0119, \u017ce aby w og\u00f3le wiedzie\u0107, \u017ce czym\u015b takim mo\u017cna si\u0119 zainteresowa\u0107, to najpierw trzeba to odkry\u0107, mie\u0107 z tym kontakt, a z tym nie jest teraz \u0142atwo.<\/p>\n\n\n\n – Zale\u017cy w jakie \u015brodowisko trafisz, bo je\u015bli trafisz w \u015brodowisko os\u00f3b zainteresowanych kultur\u0105 ludow\u0105 to te\u017c \u0142atwiej ci b\u0119dzie znale\u017a\u0107 takie warsztaty, ale generalnie\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n – A powiedz mi PTL ro\u015bnie?<\/p>\n\n\n\n – U nas? PTL wykrusza si\u0119. W wi\u0119kszo\u015bci s\u0105 to osoby, kt\u00f3re przesz\u0142y na emerytur\u0119, by\u0142y i s\u0105 zwi\u0105zane ze \u015brodowiskiem etnograf\u00f3w, etnolog\u00f3w, antropolog\u00f3w tylko w tym momencie nie maj\u0105 na to czasu, to jest jakby uzupe\u0142nienie ich aktywno\u015bci senioralnej. Natomiast dla m\u0142odych\u2026 To jest tak, u nas wykruszaj\u0105 si\u0119 m\u0142odzi, bo oni maj\u0105 r\u00f3\u017cne zaj\u0119cia i s\u0105 z r\u00f3\u017cnych stron. Du\u017co os\u00f3b nie p\u0142aci\u0142o sk\u0142adek i zosta\u0142o skre\u015blonych z listy.<\/strong><\/p>\n\n\n\n – A jak z odbiorem twojej osoby?<\/p>\n\n\n\n – Wprost nikt ci nic nie powie. Jedyne osoby, kt\u00f3re si\u0119 do mnie odzywa\u0142y, to byli obcokrajowcy\u2026 Kiedy\u015b jecha\u0142em w poci\u0105gu i siedzia\u0142em z innymi Polakami, by\u0142o du\u017co os\u00f3b, ale wiesz, haftowa\u0142em, rozmawia\u0142em z panem, kt\u00f3ry siedzia\u0142 naprzeciwko, ludzie przechodzili i patrzyli na mniej jak na ufoludka\u2026 Na przyk\u0142ad jacy\u015b trzej W\u0142osi, maj\u0105cy po dwadzie\u015bcia lat, to by\u0142 dla nich kosmos. Tak samo komentowa\u0142y takie trzy Ukrainki, siedzia\u0142y w przedziale i komentowa\u0142y. Znaczy wiesz, s\u0105 i pozytywne i negatywne reakcje. By\u0142 pan z Ukrainy, kt\u00f3ry by\u0142 zdziwiony, ale pozytywnie \u2026 Jest r\u00f3\u017cnie, ale Polacy\u2026 Swoje pomy\u015bli, ale nie powie wprost, taka jest r\u00f3\u017cnica kulturowa.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Nast\u0119pnie rozm\u00f3wca przeszed\u0142 jeszcze do tematu szk\u00f3\u0142:<\/p>\n\n\n\n – Dzieci by\u0142y zainteresowane, podoba\u0142y im si\u0119 warsztaty, bo mia\u0142em te\u017c prezentacje. Dzieci mog\u0142y stroi dotyka\u0107. Przez to, \u017ce dzieci mia\u0142y rzeczy do obejrzenia, mog\u0142y ich dotkn\u0105\u0107, by\u0142y bardziej zainteresowany tematem.<\/strong><\/p>\n\n\n\n – A jak si\u0119 dzia\u0142o podczas innych warsztat\u00f3w?<\/p>\n\n\n\n – W ramach stypendium prowadzi\u0142em tak\u017ce warsztaty, ale tam zapisywa\u0142y si\u0119 osoby powy\u017cej 16 roku \u017cycia i najgorsza frekwencja by\u0142a w Rzeszowie.<\/strong><\/p>\n\n\n\n – Je\u017celi str\u00f3j rzeszowski to najgorsza frekwencja w Rzeszowie?<\/p>\n\n\n\n – Przepraszam, w Rzeszowie i Ropczycach.<\/strong><\/p>\n\n\n\n – Czyli u ciebie?<\/p>\n\n\n\n – Znaczy wiesz, zale\u017cy od o\u015brodka. Trudno pomierzy\u0107. W Rzeszowie i Ropczycach mia\u0142em trzy osoby, ale dwie z nich to by\u0142y osoby z mojego ko\u0142a. W Rzeszowie na hafcie bia\u0142ym nie by\u0142o nikogo, a potem by\u0142y panie z przypadku, bo one przyjecha\u0142y zwiedza\u0107 wystaw\u0119. One by\u0142y z zespo\u0142u Mazowsze i zosta\u0142y na warsztaty haftu czerwono-niebieskiego, ale zale\u017cy to te\u017c od oferty.<\/strong><\/p>\n\n\n\n – Na jakich warsztatach by\u0142o najwi\u0119ksze zainteresowanie?<\/p>\n\n\n\n – By\u0142 to haft cekinowy i haft koralikowy. Tam by\u0142 komplet. W Rzeszowie by\u0142o du\u017co os\u00f3b, chyba ponad 15, wi\u0119c to jest du\u017ca frekwencja.<\/strong><\/p>\n\n\n\n – Gdzie na warsztaty zg\u0142osi\u0142o si\u0119 najwi\u0119cej os\u00f3b?<\/p>\n\n\n\n – Najwi\u0119ksz\u0105 frekwencj\u0119 mia\u0142em w Przeworsku i w \u0141a\u0144cucie.<\/strong><\/p>\n\n\n\n – A tam by\u0142a r\u00f3\u017cnica w marketingu?<\/p>\n\n\n\n – Nie. My\u015bl\u0119, \u017ce tam nie by\u0142o takiej oferty wcze\u015bniej no i te\u017c, powiedzmy sobie szczerze, zamek w \u0141a\u0144cucie ma wi\u0119kszy odbi\u00f3r w regionie, bo jest znany i w regionie, i poza regionem. Tam na zaj\u0119cia przyjecha\u0142y tak\u017ce panie z Le\u017cajska. Odbi\u00f3r by\u0142\u2026 Okres by\u0142 dobry, to by\u0142y wakacje i w \u0141a\u0144cucie i Przeworsku by\u0142y dzieci bardzo zainteresowane. Masz jeszcze jakie\u015b pytania?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2026<\/p>\n\n\n\n Wnioski:<\/p>\n\n\n\n Gdyby jednak wzi\u0105\u0107 statystyk\u0119 ze zwiedzania muze\u00f3w na powa\u017cnie i na jej podstawie prowadzi\u0107 p\u00f3\u017aniejsze dzia\u0142ania, wprowadza\u0107 rozwi\u0105zania zgodne ze statystykami, to kultura rzeszowska po prostu by upad\u0142a. Zosta\u0142aby zast\u0105piona obcymi dzia\u0142aniami. W Rzeszowie, zamiast tradycyjnych haft\u00f3w czerwono \u2013 niebieskiego oraz bia\u0142ego, popularniejsze okaza\u0142y si\u0119 hafty koralikowe i cekinowe.<\/p>\n\n\n\n Wykres opracowany przez autork\u0119 na podstawie danych podanych przez Bart\u0142omieja Jankiewicza, przy czym pan Bart\u0142omiej zaznaczy\u0142, \u017ce podczas warsztat\u00f3w haftu koralikowego by\u0142o wi\u0119cej ni\u017c 15 os\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n Gdyby na podstawie statystyk otwierano lub zamykano muzea, to te rzeszowskie zosta\u0142yby ju\u017c chyba dawno zamkni\u0119te, o czym \u015bwiadcz\u0105 inne statystyki, kt\u00f3re przytaczam w dalszej cz\u0119\u015bci artyku\u0142u oraz tak\u017ce w innym wydawnictwie.<\/p>\n\n\n\n W szko\u0142ach nie ma mo\u017cliwo\u015bci, aby osoba z zewn\u0105trz prowadzi\u0142a warsztaty. Zwi\u0105zane jest to z bezpiecze\u0144stwem uczni\u00f3w. Ustawa by\u0142a odpowiedzi\u0105 na tragiczn\u0105 \u015bmier\u0107 8 \u2013 letniego Kamilka z Cz\u0119stochowy. Wprowadzono obowi\u0105zek tworzenia i wdra\u017cania standard\u00f3w ochrony ma\u0142oletnich we wszystkich instytucjach pracuj\u0105cych z dzie\u0107mi. Jako \u017ce w szko\u0142ach trudno jest spotka\u0107 si\u0119 z zaj\u0119ciami nawi\u0105zuj\u0105cymi do lokalnych tradycji, a programy szkolne obfituj\u0105 w tre\u015bci, kt\u00f3re s\u0105 konsekwencj\u0105 zmian w spo\u0142ecze\u0144stwie, mo\u017cna za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce zmiany w nich by\u0142y odpowiedzi\u0105 na m\u0142odzie\u0144czy bunt, o kt\u00f3rym wspomina\u0142 rozm\u00f3wca. Dzieci w wieku klasy VII, VIII i I liceum odcinaj\u0105 si\u0119 od tradycji, jednak zast\u0105pienie znanych form sztuki na rzecz na przyk\u0142ad nauki programowania wydaje si\u0119 by\u0107 do\u015b\u0107 absurdalne, zwa\u017cywszy na to, \u017ce jak wspomnia\u0142 rozm\u00f3wca, je\u015bli cz\u0142owiek nie ma do czynienia z haftem w wieku szkolnym, to potem ju\u017c w og\u00f3le nie zainteresuje si\u0119 tym tematem. Mo\u017ce potrzeba zainteresowania haftem nie brzmi przekonywuj\u0105co, ale je\u015bli na przyk\u0142ad ucze\u0144 jako dziecko nie p\u00f3jdzie do teatru lub muzeum, mo\u017ce tam nie p\u00f3j\u015b\u0107 wcale jako osoba doros\u0142a. Je\u015bli natomiast kto\u015b zainteresuje si\u0119 lokalnym rzemios\u0142em, to przy okazji dowie si\u0119 czego\u015b wi\u0119cej na temat w\u0142asnego regionu i siebie samego.<\/p>\n\n\n\n Gdy pokaza\u0142am map\u0119 z podzia\u0142em Polski na grupy mieszka\u0144c\u00f3w i by\u0142a to mapa prezentuj\u0105ca Lasowiak\u00f3w, Rzeszowiak\u00f3w oraz Pog\u00f3rzan, jedna osoba doros\u0142a od razu zapyta\u0142a, dlaczego nie m\u00f3wiono im nic na ten temat w szkole? Doda\u0142a, \u017ce uczy\u0142a si\u0119 o du\u017cej ilo\u015bci nieprzydatnych rzeczy, jednak nie mia\u0142a poj\u0119cia o swoim w\u0142asnym pochodzeniu. Osoba ta by\u0142a zwi\u0105zana ze Staromie\u015bciem[4]<\/a>, a jej korzenie si\u0119ga\u0142y bardzo daleko w przesz\u0142o\u015b\u0107 tej dzielnicy miasta. Wiemy o g\u00f3ralach, ale nie wiedzieli\u015bmy, \u017ce jeste\u015bmy Rzeszowiakami, bo nasi rodzice nie mieli czasu, by nam to przekaza\u0107. \u00a0Podobnie nasi dziadkowie \u2013 oni tak\u017ce nie przekazywali nam tych tre\u015bci. Inaczej sprawa wygl\u0105da\u0142a we wsiach, jednak miasta pod tym wzgl\u0119dem by\u0142y ca\u0142kowicie odci\u0119te od tradycji, chocia\u017c ich mieszka\u0144cy, jak wskazuj\u0105 dane genealogiczne, wcale nie przybyli do nich z odleg\u0142ych obszar\u00f3w. Tu jest ukryty koszt spo\u0142eczny. Strata, kt\u00f3r\u0105 system edukacji zaci\u0105gn\u0105\u0142 u Polak\u00f3w traktuj\u0105c ich jednakowo i wprowadzaj\u0105c sztuczne standardy.<\/p>\n\n\n\n Jest jeszcze inny rodzaj straty spo\u0142ecznej. Jest to koszt ukryty, kt\u00f3ry pojawia si\u0119 w wielu sektorach. S\u0105 to osoby, kt\u00f3re nie mog\u0119 prowadzi\u0107 \u017cycia rodzinnego ze wzgl\u0119du na prac\u0119. Reszt\u0119 swojego czasu dostosowuj\u0105 pod wymagania dzieci i szk\u00f3\u0142. Zdanie szko\u0142y jest cz\u0119sto wa\u017cniejsze ni\u017c zdanie rodzica, ponadto, je\u015bli dziecku brakuje czego\u015b w szkole, rodzic \u0142atwo otrzymuje \u0142atk\u0119 \u201epatologicznego\u201d. Inne koszty maj\u0105 osoby, kt\u00f3re pojecha\u0142y za chlebem, a wr\u00f3ci\u0142y do pustych dom\u00f3w. Mamy koszty pracy nauczycieli, kt\u00f3rzy zostawili w\u0142asne rodziny i je zaniedbali. \u015awi\u0119ty Jan Pawe\u0142 II pisa\u0142 na temat pami\u0119ci. Pami\u0119\u0107, pami\u0105tka, pami\u0119ta\u0107\u2026 Nie pami\u0119tali o rodzinach, chlebie i domach, zapomnieli o swoim pochodzeniu. Zapomnieli o tym, kim s\u0105. Czy to w og\u00f3le jest mo\u017cliwe?<\/p>\n\n\n\n Dzi\u015b ju\u017c wiadomo, \u017ce mimo tego, i\u017c programy nauczania zosta\u0142y zmodernizowane i dostosowane do zainteresowa\u0144 uczni\u00f3w, jako\u015b\u0107 nauczania i odbi\u00f3r szko\u0142y przez uczni\u00f3w oraz rodzic\u00f3w nie uleg\u0142 poprawie. Dowodem na to jest chocia\u017cby publikacja Les\u0142awa Dzika \u2013 ucznia. W ksi\u0105\u017cce, kt\u00f3ra powsta\u0142a we wsp\u00f3\u0142pracy z wydawnictwem \u201eZnak\u201d, autor radzi m\u0142odszym kolegom jak \u201eprzetrwa\u0107\u201d w szkole. Szko\u0142a jest ju\u017c wi\u0119c traktowana jako poligon lub wi\u0119zienie, z kt\u00f3rego wyj\u015bcia s\u0105 ograniczane do tych, kt\u00f3re wskazuj\u0105 sami uczniowie, co jest swoist\u0105 pu\u0142apk\u0105. Ogrom odpowiedzialno\u015bci za szko\u0142\u0119 le\u017cy na uczniach, nie na nauczycielach. Nie jest to sprawiedliwe ani w og\u00f3le moralne.<\/p>\n\n\n\n Rozmowa z uczniem klasy V pochodz\u0105cym z Rzeszowa, wakacje 2025, Muzeum Okr\u0119gowe w Rzeszowie:<\/p>\n\n\n\n – Ile razy byli\u015bcie z klas\u0105 w muzeum?<\/em><\/p>\n\n\n\n – W tym tutaj, ani razu.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n – A w og\u00f3le w jakim\u015b muzeum byli\u015bcie na wycieczce szkolnej?<\/em><\/p>\n\n\n\n Ucze\u0144 si\u0119 zastanawia\u0142, po czym jego mama powiedzia\u0142a, \u017ce w II klasie szko\u0142y podstawowej dzieci odwiedzi\u0142y Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej (pod Rzeszowem). Uczniowie tej klasy w og\u00f3le nie byli z \u017cadnym z rzeszowskich muze\u00f3w, a jest ich w mie\u015bcie kilka. S\u0105 to trzy oddzia\u0142y Muzeum Okr\u0119gowego, Piwnice Rzeszowskie, Muzeum Dobranocek, Biuro Wystaw Artystycznych, Galeria Fotografii Miasta Rzeszowa, kilka zabytkowych ko\u015bcio\u0142\u00f3w w tym jeden powsta\u0142y na miejscu objawie\u0144 Maryjnych. W \u017cadnym z tych miejsc uczniowie nie byli z grup\u0105 szkoln\u0105. Najpopularniejszym wyj\u015bciem szkolnym by\u0142o wyj\u015bcie do kina. Czy by\u0142 to film zwi\u0105zany z polsk\u0105 tradycj\u0105 lub kultur\u0105? Nie, uczniowie przewa\u017cnie chodz\u0105 na filmy produkcji ameryka\u0144skiej…<\/p>\n\n\n\n W szko\u0142ach cz\u0119ste organizowane s\u0105 tak\u017ce zawody sportowe. Taka kariera jednak nie trwa zbyt d\u0142ugo, chocia\u017c zapewnia finansow\u0105 stabilizacj\u0119 przez pewien czas. Jednak szko\u0142a nie powsta\u0142a po to, by dzieci uczy\u0142y si\u0119 gra\u0107 w niej w pi\u0142k\u0119 r\u0119czn\u0105, co w Rzeszowie w ostatnich latach wydaje si\u0119 by\u0107 priorytetowe. Szko\u0142a mia\u0142a przede wszystkim niwelowa\u0107 r\u00f3\u017cnice w wykszta\u0142ceniu, przekazywa\u0107 wiedz\u0119 o j\u0119zyku, kulturze i tradycjach i w tym sensie jest ona logiczna na poziomie narodowym. Jednym ze \u017ar\u00f3de\u0142 tej wiedzy by\u0142a kiedy\u015b Ewangelia oraz Dzieje Apostolskie. Te cz\u0119\u015bci Biblii wymienione by\u0142y literalnie w pierwszej podstawie programowej, na ich podstawie uczono na temat moralno\u015bci. Rozwa\u017cano przyk\u0142ady z Pisma \u015awi\u0119tego przez lata edukacji pocz\u0105tkowej, kt\u00f3ra teraz po prostu powiela programy przedszkolne. Je\u017celi wsp\u00f3\u0142czesna szko\u0142a ma stawia\u0107 na nauk\u0119 j\u0119zyk\u00f3w obcych, sport oraz informatyk\u0119, to ca\u0142y ogrom pracy zwi\u0105zany z wychowaniem w przysz\u0142o\u015bci spocznie na rodzicach, kt\u00f3rzy przecie\u017c dlatego, by sobie samym pom\u00f3c, wys\u0142ali dzieci do szk\u00f3\u0142. Kultura w Rzeszowie, chocia\u017c jest krzewiona, podtrzymywana i eksponowana na r\u00f3\u017cne sposoby (g\u0142\u00f3wnie w lokalnych muzeach) bez wsparcia lokalnych w\u0142adz zniknie, co ju\u017c jest widoczne w statystykach ze zwiedzania.<\/p>\n\n\n\n Obecnie szeroka kultura zast\u0119powana jest symbolami i skr\u00f3tami. W ostatnim czasie na rzeszowskim Rynku odby\u0142o si\u0119 otwarcie wystawy plenerowej po\u015bwi\u0119conej pomnikowi Czynu Rewolucyjnego<\/em>. Obecny by\u0142 Prezydent Miasta. Ekspozycj\u0119 przygotowa\u0142a pracowniczka Muzeum Okr\u0119gowego, pani Beata Kuman. Na otwarciu by\u0142 obecny syn autora pomnika, kt\u00f3ry przyby\u0142 na wydarzenie z Krakowa. Zabrak\u0142o w\u0142adz Muzeum Okr\u0119gowego oraz przedstawicieli strefy kultury. Nie by\u0142o tak\u017ce niezale\u017cnych dziennikarzy ani wiceprezydent\u00f3w miasta. Syn cieszy\u0142 si\u0119, \u017ce ten pomnik jako jeden z nielicznych dzie\u0142 sztuki monumentalnej jego ojca nie zosta\u0142 zburzony (ze wzgl\u0119du na zwi\u0105zek z komunizmem w wielu pa\u0144stwach i miastach takie pomniki rozbierano). Rze\u017aba to pryszcz w por\u00f3wnaniu z ca\u0142\u0105 sfer\u0105 kultury Rzeszowa, dlatego wiele os\u00f3b nie zgadza si\u0119 na to, by by\u0142a ona symbolem miasta, chocia\u017c w mass mediach Rzesz\u00f3w kojarzony jest w\u0142a\u015bnie z ni\u0105. Co jaki\u015b czas dyskusja wok\u00f3\u0142 pomnika przys\u0142ania tak\u017ce inne tematy i jest sterowana politycznie. W niepami\u0119\u0107 obr\u00f3cone s\u0105 na przyk\u0142ad zbiory Franciszka Kotuli, z kt\u00f3rych tworzone s\u0105 wystawy czasowe w Muzeum Etnograficznym.<\/p>\n\n\n\n Fragment planszy ekspozycyjnej autorstwa Beaty Kuman, Muzeum Okr\u0119gowe w Rzeszowie, wystawa plenerowa.<\/p>\n\n\n\n Frekwencja na otwarciu wystawy plenerowej dotycz\u0105cej pomnik\u00f3w Mariana Koniecznego, 10.10.2025. Zdj\u0119cie autorki.<\/p>\n\n\n\n \u201ePoczt\u00f3wka z Rzeszowa\u201d. Symbole miasta: pomnik, \u017caba oraz samolot. Rzesz\u00f3w, Rynek, zdj\u0119cie autorki.<\/p>\n\n\n\n Widok pomnika Czynu Rewolucyjnego<\/em> z ulicy, zdj\u0119cie autorki wykonane z autobusu miejskiego. Pa\u017adziernik 2025.<\/p>\n\n\n\n Ilo\u015b\u0107 os\u00f3b na otwarciu wystawy nie przekracza\u0142a pi\u0119tnastu. Ma\u0142o mieszka\u0144c\u00f3w decyduje si\u0119 tak\u017ce na zwiedzanie rzeszowskich muze\u00f3w. Frekwencja nie \u015bwiadczy jednak wcale o jako\u015bci ekspozycji lub jej dost\u0119pno\u015bci. Dla por\u00f3wnania przytocz\u0119 statystyki ze zwiedzania Parku Etnograficznego Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej (miejsca, do kt\u00f3rego ucze\u0144 uda\u0142 si\u0119 w roku 2023 na wycieczk\u0119 szkoln\u0105). W przeci\u0105gu dw\u00f3ch dni odby\u0142 si\u0119 tam festiwal filmowy, na kt\u00f3rym frekwencja by\u0142a znacznie wy\u017csza ni\u017c w Muzeum Etnograficznym w Rzeszowie w ci\u0105gu ca\u0142ego roku! Tam tak\u017ce znajduje si\u0119 bardzo du\u017ca strata spo\u0142eczna, gdy\u017c pracownicy Muzeum przygotowali ofert\u0119 edukacyjn\u0105, z kt\u00f3rej nikt nie korzysta. W podobnej sytuacji s\u0105 pracownicy Muzeum w Kolbuszowej (Park Etnograficzny), kt\u00f3re pozostaje od pewnego czasu praktycznie przez ca\u0142y czas zamkni\u0119te. <\/p>\n\n\n\n Ze statystyk, kt\u00f3re zosta\u0142y mi udost\u0119pnione, wynikn\u0119\u0142o, \u017ce najwy\u017csza frekwencja w Muzeum Etnograficznym w Rzeszowie by\u0142a w roku 2017, natomiast najgorsza w roku 2020 (pandemia covid-19). W roku 2023 ilo\u015b\u0107 zwiedzaj\u0105cych wynios\u0142a 3223 os\u00f3b w ci\u0105gu roku. Ilo\u015b\u0107 zwiedzaj\u0105cych Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej podczas dwudniowego festiwalu wynios\u0142a 8086 os\u00f3b. Festiwal mia\u0142 miejsce od 9 do 10 sierpnia roku 2025 (Podkarpacki Szlak Filmowy w Kolbuszowej) i by\u0142 zwi\u0105zany z filmem, kt\u00f3ry tam jest kr\u0119cony.<\/p>\n\n\n\n Por\u00f3wnanie frekwencji w wybranych latach w Muzeum Etnograficznym w Rzeszowie z frekwencj\u0105 podczas festiwalu w Kolbuszowej w dniach 9-10 sierpnia 2025 roku. Statystyka przygotowana przez Krzysztofa Szel\u0119, wicedyrektora Muzeum Okr\u0119gowego w Rzeszowie oraz przez pracownik\u00f3w Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej.<\/p>\n\n\n\n Muzeum Etnograficzne w Rzeszowie pozostaje otwarte ca\u0142y rok i posiada r\u00f3\u017cnorodne wystawy, podczas gdy Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej z powodu kr\u0119cenia filmu (w zasadzie serialu) w du\u017cej cz\u0119\u015bci nie jest w og\u00f3le dost\u0119pne dla zwiedzaj\u0105cych, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o tym, \u017ce Park Etnograficzny w Kolbuszowej jest trudnodost\u0119pny, odleg\u0142y od lokalnego dworca o oko\u0142o godzin\u0119 drogi pieszo. Tu tak\u017ce istnieje zad\u0142u\u017cenie spo\u0142eczne w postaci pracy os\u00f3b, kt\u00f3re tworzy\u0142y Muzeum w Kolbuszowej jako miejsce do zwiedzania dla wszystkich. Na obszarze skansenu znajduj\u0105 si\u0119 chatki przeniesione z wielu miejscowo\u015bci, ko\u015bci\u00f3\u0142 oraz dawna szko\u0142a z wyposa\u017caniem. Przez ca\u0142y Park mo\u017cna przej\u015b\u0107 unikatowymi \u015bcie\u017ckami przyrodniczymi. Korzystaj\u0105 z nich jedynie filmowcy i s\u0105 oni bardzo z tego zadowoleni. Je\u017cd\u017c\u0105 tam konno i p\u0142ywaj\u0105 \u0142odzi\u0105. Co jednak z naszymi dzie\u0107mi?<\/p>\n\n\n\n Nawi\u0105zuj\u0105c do rozmowy z panem Bart\u0142omiejem pragn\u0119 tak\u017ce zauwa\u017cy\u0107, \u017ce gdyby nie osoby takie jak on, kultura w Rzeszowie w jej lokalnym wydaniu praktycznie by przesta\u0142a istnie\u0107. Warto tak\u017ce zauwa\u017cy\u0107, \u017ce haftem rzeszowskim zajmowa\u0142 si\u0119 artysta z Ropczyc (nie Rzeszowianin). Gdyby kto\u015b bra\u0142 na powa\u017cnie statystyki i na ich podstawie formu\u0142owa\u0142 prawo, co praktycznie si\u0119 ju\u017c dzieje, to stan\u0119\u0142oby ono w sprzeczno\u015bci z dobrem og\u00f3\u0142u spo\u0142ecze\u0144stwa, a z zasob\u00f3w kultury mogliby korzysta\u0107 tylko nieliczni. Jakkolwiek kr\u0119cenie film\u00f3w na terenie skansenu wydaje si\u0119 by\u0107 dobrym przedsi\u0119wzi\u0119ciem, tak w rezultacie tej inicjatywy zasoby kultury sta\u0142y si\u0119 ograniczone dla przeci\u0119tnego zwiedzaj\u0105cego, a dost\u0119pne tylko dla elity \u2013 dla ekipy filmowej oraz dla bardzo w\u0105skiej grupy os\u00f3b, kt\u00f3ra w przesz\u0142o\u015bci zetkn\u0119\u0142a si\u0119 z haftem lub tw\u00f3rczo\u015bci\u0105. Wniosek ten wydaje si\u0119 by\u0107 s\u0142uszny tak\u017ce w z tego wzgl\u0119du, \u017ce z moich obserwacji festiwalu filmowego wynikn\u0119\u0142o, i\u017c wielu zwiedzaj\u0105cych przyby\u0142o na niego, by skorzysta\u0107 z mo\u017cliwo\u015bci wej\u015bcia do Parku Etnograficznego i pokazania go swoim dzieciom w dniach, w kt\u00f3rych zorganizowany by\u0142 po prostu bezp\u0142atny dojazd autokarem oraz Park ten by\u0142 otwarty w ca\u0142o\u015bci. W moim odczuciu ilo\u015b\u0107 zwiedzaj\u0105cych skansen by\u0142a wy\u017csza ni\u017c ilo\u015b\u0107 os\u00f3b s\u0142uchaj\u0105cych wywiad\u00f3w z tw\u00f3rcami na scenie, kt\u00f3ra umiejscowiona by\u0142a zaraz przy wej\u015bciu do Parku Etnograficznego. Je\u015bli na podstawie statystyk b\u0119d\u0105 przyznawane dofinansowania, to Park w Kolbuszowej b\u0119dzie mia\u0142 na nie wi\u0119ksze szanse, chocia\u017c b\u0119dzie zamkni\u0119ty dla zwiedzaj\u0105cych. Nie m\u00f3wi\u0119 ju\u017c o tym, \u017ce prawo polskie stoi w sprzeczno\u015bci z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 pojedynczych os\u00f3b, kt\u00f3re mog\u0142oby prowadzi\u0107 zaj\u0119cia w szko\u0142ach.<\/p>\n\n\n\n Poni\u017cej przedstawiam relacj\u0119 z Parku Etnograficznego w Kolbuszowej oraz kilka zdj\u0119\u0107 z warsztat\u00f3w haftu pana Bart\u0142omieja Jankiewicza, kt\u00f3re odby\u0142y si\u0119 w Rzeszowskim Inkubatorze Kultury.<\/p>\n\n\n\n Go\u015bcie festiwalu \u201ePodkarpacki Szlak Filmowy\u201d w skansenie w Kolbuszowej, 9.08.2025, zdj\u0119cie autorki.<\/p>\n\n\n\n Indywidualne zwiedzanie dwor\u00f3w w Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej, 9.08.2025, zdj\u0119cie autorki.<\/p>\n\n\n\n Zwiedzaj\u0105cy podczas przeja\u017cd\u017cki \u0142odzi\u0105 flisack\u0105, atrakcja zwykle niedost\u0119pna.<\/p>\n\n\n\n Go\u015bcie oczekuj\u0105cy na przeja\u017cd\u017ck\u0119 \u0142odzi\u0105, zdj\u0119cie autorki, 9.08.2025.<\/p>\n\n\n\n Scena festiwalu Podkarpacki Szlak Filmowy w Kolbuszowej, wej\u015bcie do skansenu, 9.08.2025, zdj\u0119cie autorki.<\/p>\n\n\n\n Warsztaty haftu czerwono-niebieskiego w Rzeszowskim Inkubatorze Kultury, w tle wystawa uczni\u00f3w Szko\u0142y Podstawowej \u201ePromar\u201d z Oddzia\u0142ami Dwuj\u0119zycznymi w Rzeszowie zrealizowana w ramach programu grantowego \u201eDzia\u0142ajMY\u201d. Maj, 2022. Zdj\u0119cie wykona\u0142 Grzegorz Stec na pro\u015bb\u0119 autorki artyku\u0142u.<\/p>\n\n\n\n W trakcie warsztat\u00f3w, Rzeszowski Inkubator Kultury, fot. G. Stec, na pro\u015bb\u0119 autorki.<\/p>\n\n\n\n Warsztaty haftu, maj 2022, fot. G. Stec na pro\u015bb\u0119 autorki.<\/p>\n\n\n\n Na zako\u0144czenie pragn\u0119 powr\u00f3ci\u0107 jeszcze do sytuacji os\u00f3b przyjezdnych do stolicy innowacji<\/em>.<\/p>\n\n\n\n Tak\u017ce osoba, kt\u00f3ra zdecydowa\u0142a si\u0119 zamieszka\u0107 w Rzeszowie w wielu przypadkach ma du\u017co wi\u0119ksz\u0105 strat\u0119. Pozbawiona zosta\u0142a nie tylko w\u0142asnego domu, rodziny, przyja\u017ani, ale tak\u017ce mo\u017cliwo\u015bci wzrostu we w\u0142asnej kulturze i spotka\u0142a si\u0119 z pr\u00f3\u017cni\u0105 pracy w \u201eNestl\u00e9\u201d lub innej zagranicznej firmie (Bosch, Pratt&Wittney itd.). Zasobami tej osoby, jej energi\u0105 i wykszta\u0142ceniem \u017cywi\u0105 si\u0119 obce narody, kt\u00f3re z Rzeszowa zrobi\u0142y po prostu wielk\u0105 fabryk\u0119.<\/p>\n\n\n\n Straty nale\u017cy wyr\u00f3wna\u0107 tak\u017ce w perspektywie ludzkiej, oznacza to, \u017ce osoby powinny m\u00f3c powr\u00f3ci\u0107 do w\u0142asnych kraj\u00f3w, by zapanowa\u0142 pok\u00f3j (je\u015bli b\u0119d\u0105 tego chcia\u0142y i je\u015bli ich sytuacja b\u0119dzie na to pozwala\u0107). Wiele os\u00f3b nie b\u0119dzie mia\u0142o ju\u017c tej mo\u017cliwo\u015bci. Najwi\u0119ksze straty w tym aspekcie ponie\u015bli imigranci, osoby przyjezdne, kt\u00f3re w obcych kulturach musia\u0142y zaczyna\u0107 od pocz\u0105tku, trac\u0105c zasoby w\u0142asne. Straty ponios\u0142y narody, kt\u00f3rych kultur\u0119 sprowadzono do wizyty w Koloseum i \u201eespresso\u201d lub do rogalika<\/em> (pozosta\u0142a francuska nazwa \u201ecroissant\u201d), kt\u00f3ry teraz dost\u0119pny jest na ca\u0142ym \u015bwiecie i nie jest tworzony ze \u015bwie\u017cego ciasta tylko z mro\u017conego. Nie m\u00f3wi\u0105c o tym, \u017ce niekt\u00f3re dzie\u0142a sztuki, kt\u00f3re zosta\u0142y zrabowane Polsce, nadal znajduj\u0105 si\u0119 w czo\u0142owych muzeach europejskich. Mieszka\u0144cy tych pa\u0144stw cz\u0119sto nie kryj\u0105 niech\u0119ci do Polak\u00f3w, ale nie wiedz\u0105 o tym, \u017ce polskie dzie\u0142a sztuki by\u0142y tam przed imigrantami. Na temat strat i zad\u0142u\u017cenia m\u00f3wi\u0142 papie\u017c Franciszek.<\/p>\n\n\n\n W tym momencie nale\u017cy podzi\u0119kowa\u0107 politykom i dzia\u0142aczom za starania, kt\u00f3re ju\u017c si\u0119 rozpocz\u0119\u0142y, by sprowadzi\u0107 kultur\u0119 Polsk\u0105 na jej terytorium. Gratulacje dla pracownik\u00f3w Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego za odzyskiwanie d\u00f3br. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107 tak\u017ce o stracie, jak\u0105 ponios\u0142y te pojedyncze osoby. S\u0105 to tysi\u0105ce dzieci pracownik\u00f3w kultury na ca\u0142ym \u015bwiecie. Zdarza\u0142y si\u0119 ca\u0142e kraje, kt\u00f3re po stracie d\u00f3br utraci\u0142y swoje granice, terytoria. Tyczy si\u0119 to nie tylko Polski, ale tak\u017ce licznych kultur staro\u017cytnych. Nie mo\u017cna \u017cadnej z nich wykluczy\u0107. Za dzie\u0142ami powinny pod\u0105\u017cy\u0107 osoby, emigranci, kt\u00f3rzy ubogacaj\u0105 zagraniczne rynki pracy lub stanowi\u0105 rzesze bezrobotnych (na przyk\u0142ad obywatele Bliskiego Wschodu we Francji). Nie mo\u017cna bowiem zapomnie\u0107 o krzywdach wyrz\u0105dzonych przez kolonizacj\u0119. Tak\u017ce pan Bart\u0142omiej ucz\u0105c mieszka\u0144c\u00f3w miasta Rzeszowa haftu poni\u00f3s\u0142 wi\u0119cej straty ni\u017c zysku, gdy\u017c warsztaty prowadzi\u0142 cz\u0119sto za darmo i inwestowa\u0142 w nie w\u0142asne \u015brodki.<\/p>\n\n\n\n Dodam, \u017ce wystawa plenerowa dotycz\u0105ca Pomnika Czynu Rewolucyjnego <\/em>po kilku dniach zosta\u0142a zdewastowana. Ten sam los spotka\u0142 mi\u0119dzy innymi plansze informacyjne w Parku papieskim obok Katedry w Rzeszowie. Postawa sprawc\u00f3w pokazuje niejako ich stosunek do w\u0142adzy, centralizacji \u017cycia Rzeszowa oraz przedmiotowego traktowania przez ni\u0105 mieszka\u0144c\u00f3w miasta jak i samego papie\u017ca. Plansze bowiem by\u0142y po\u015bwi\u0119cone \u015bwi\u0119temu Janowi Paw\u0142owi II.<\/p>\n\n\n\n Pami\u0119ci jednak nie da si\u0119 wymaza\u0107. Pod patronatem naszego wielkiego rodaka co jaki\u015b czas organizowane s\u0105 zreszt\u0105 mniej lub bardziej popularne marsze i wydarzenia. Tak\u017ce Kongres Kultury w Rzeszowie nawi\u0105zuje do jego dzia\u0142a dotycz\u0105cego pami\u0119ci i to\u017csamo\u015bci. O dziwo, w czasach dyskusji nad aborcj\u0105, aktualne wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 tak\u017ce sylwetki \u015bwi\u0119tej Parpetui i \u015bwi\u0119tej Felicyty. Obie kobiety zosta\u0142y zamordowane na arenie bardzo dawno temu, jednak ich ofiara wydaje si\u0119 by\u0107 bardzo aktualna w \u015bwietle plagi przest\u0119pstw wobec \u017cycia nienarodzonego i eutanazji w tak zwanej cywilizowanej Europie. Szpitale, kt\u00f3re powsta\u0142y by ratowa\u0107, sta\u0142y si\u0119 o\u015brodkami \u015bmierci. Ostatnio w Niemczech zosta\u0142 skazany na kar\u0119 wi\u0119zienia piel\u0119gniarz za 10 zab\u00f3jstw na swoim oddziale oraz plany dalszych proceder\u00f3w. Aparaty pa\u0144stwowe, kt\u00f3re mia\u0142y pomaga\u0107 najs\u0142abszym, dzia\u0142aj\u0105 sprzecznie z prawem moralnym. Pami\u0119ci o ludziach i w og\u00f3le pami\u0119ci nie da si\u0119 jednak usun\u0105\u0107. Nie da si\u0119 tak\u017ce wymaza\u0107 wspomnie\u0144 o dzieciach, ojcach czy ojczy\u017anie. Z drugiej strony nawet je\u015bli wyma\u017cemy pami\u0119\u0107 o naszych ojcach, nie b\u0119dzie to oznacza\u0107, \u017ce oni znikn\u0105. Ojciec nieobecny fizycznie lub duchowo (o takim wspomina\u0142 Bart\u0142omiej Jankiewicz) i tak jest i by\u0142 potrzebny do naszego zaistnienia. Je\u015bli ojciec ziemski, mimo niech\u0119ci wielu, istnieje, to jak bardzo istnie\u0107 musi B\u00f3g Ojciec! W tym kontek\u015bcie nawet niszczenie kultury lub kradzie\u017c dzie\u0142 nie maj\u0105 sensu, gdy\u017c spotkaj\u0105 si\u0119 z kar\u0105. Na tym ko\u0144cz\u0119 rozwa\u017cania na temat krzewienia kultury w Rzeszowie.<\/p>\n\n\n\n Zniszczona tablica w Parku papieskim w Rzeszowie, zdj\u0119cie autorki, czerwiec 2025.<\/p>\n\n\n\n Park papieski w Rzeszowie, w tle Katedra, zdj\u0119cie autorki, czerwiec 2025.<\/p>\n\n\n\n Joanna Vejar P\u00e9rez, numer ORCID: 0009-0001-3592-5973<\/p>\n\n\n\n [1]<\/a> S\u0142ownik PWN: znudzony nadmiarem wra\u017ce\u0144 i prze\u017cy\u0107; te\u017c: \u015bwiadcz\u0105cy o takim stanie (okre\u015blenie pejoratywne).<\/p>\n\n\n\n [2]<\/a> Chodzi o parti\u0119 polityczn\u0105 Konfederacja Wolno\u015b\u0107 i Niepodleg\u0142o\u015b\u0107 zarejestrowan\u0105 w 2019 roku, uwa\u017can\u0105 za parti\u0119 skrajnie prawicow\u0105.<\/p>\n\n\n\n [3]<\/a> Takie s\u0142owo nie znajduje si\u0119 w s\u0142owniku. W potocznym j\u0119zyku chodzi o m\u0119\u017cczyzn, kt\u00f3rzy pozostaj\u0105 na \u201edrugim planie\u201d, s\u0105 romantyczni i \u017cywi\u0105 uczucia do kobiety licz\u0105c na to, \u017ce to ona przejmie inicjatyw\u0119. Mog\u0105 jednak liczy\u0107 tak\u017ce na co\u015b w zamian i mog\u0105 by\u0107 tak\u017ce niedojrzali, bardzo egoistyczni.<\/p>\n\n\n\n [4]<\/a> Kiedy\u015b osobna wioska, dzi\u015b cz\u0119\u015b\u0107 Rzeszowa z krypt\u0105 za\u0142o\u017cycieli wbudowan\u0105 w mury ko\u015bcio\u0142a pod wezwaniem \u015bw. J\u00f3zefa. W X wieku chrztu w tamtym miejscu udziela\u0142 \u015bw. Wojciech. Staromie\u015bcie ju\u017c wtedy istnia\u0142o.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Autor: Joanna Vejar P\u00e9rez Bart\u0142omiej Jankiewicz od wielu lat zajmuje si\u0119 haftem. Prowadzi warsztaty w szko\u0142ach, muzeach oraz zaj\u0119cia w Polskim Towarzystwie Ludoznawczym (PTL). Ja pozna\u0142am go dzi\u0119ki jego dzia\u0142alno\u015bci w Muzeum Etnograficznym w Rzeszowie, z kt\u00f3rym pan Bart\u0142omiej jest zwi\u0105zany. Opracowa\u0142 dla niego wiele wzornik\u00f3w. Pani pracuj\u0105ca w sklepiku muzealnym powiedzia\u0142a, \u017ce te wzorniki… Continue reading Rozmowa z Bart\u0142omiejem Jankiewiczem, hafciarzem i nauczycielem hafciarstwa<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nicbezboga.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/161"}],"collection":[{"href":"https:\/\/nicbezboga.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nicbezboga.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nicbezboga.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nicbezboga.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=161"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/nicbezboga.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/161\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":178,"href":"https:\/\/nicbezboga.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/161\/revisions\/178"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nicbezboga.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=161"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nicbezboga.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=161"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nicbezboga.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=161"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n
![\"\"](\"https:\/\/nicbezboga.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/image.png\")
<\/figure>\n\n\n\nZad\u0142u\u017cenie spo\u0142eczne<\/h1>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/nicbezboga.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/image-1.png\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/nicbezboga.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/image-2.png\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/nicbezboga.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/image-3-768x1024.png\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/nicbezboga.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/image-4-768x1024.png\")
<\/figure>\n\n\n\nFikcja statystyki<\/h1>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/nicbezboga.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/image-5.png\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/nicbezboga.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/image-6.png\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/nicbezboga.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/image-7.png\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/nicbezboga.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/image-8.png\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/nicbezboga.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/image-9.png\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/nicbezboga.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/image-10.png\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/nicbezboga.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/image-11.png\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/nicbezboga.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/image-13.png\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/nicbezboga.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/image-12.png\")
<\/figure>\n\n\n\nId\u0105c dalej tym tropem<\/h1>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/nicbezboga.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/image-14.png\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/nicbezboga.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/image-15.png\")
<\/figure>\n\n\n\n
\n\n\n\n